Thực hiện Quy chế Dân chủ Theo Nghị Định 87 của Chính phủ

Để xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ trong hai loại hình doanh nghiệp phổ biến nhất hiện nay trong công đồng các doanh nghiệp ở nước ta đó là công ty cổ phần (CTCP), công ty trách nhiệm hữu hạn (CTTNHH), ngày 28 tháng 7 năm 2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 87/2007/NĐ - CP ban hành Quy chế thực hiên dân chủ trong CTCP, CTTNHH.

Đến nay sau  03 năm triển khai tổ chức thực hiện đã có những kết quả đáng ghi nhận, đồng thời cũng nảy sinh những vướng mắc, bất cập cần được hoàn thiện.

 I. Những kết quả đạt được.

Sau khi Chính phủ ban hành NĐ 87/CP, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Thông tư Liên tịch số 32/2007/TTLT - BLĐTB&XH-TLĐLĐVN Hướng dẫn tổ chức hoạt động của hội nghị người lao động trong công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhằm phát huy quyền dân chủ trực tiếp của người lao động, tạo điều kiện để người lao động được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định và giám sát những vấn đề có liên quan đến quyền, lợi ích, nghĩa vụ và trách nhiệm của người lao động.

Liên đoàn lao động tỉnh, thành phố, Công đoàn ngành ở Trung ương đã phối hợp với chính quyền cùng cấp triển khai tuyên truyền, quán triệt tới lãnh đạo chuyên môn và công đoàn các doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý. Một số chủ doanh nghiệp nhận thức được lợi ích của việc thực hiện quy chế dân chủ tại doanh nghiệp, đã phối hợp với Công đoàn cơ sở triển khai thực hiện khá tốt việc xây dựng Quy chế dân chủ và tổ chức Hội nghị người lao động trong công ty.

Đối với các CTCP, CTTNHH được chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước  thì việc triển khai khá thuận lợi do có truyền thống thực hiện quy chế dân chủ từ doanh nghiệp nhà nước kể cả khi NĐ 87/CP chưa ban hành, nhiều công ty đã vận dụng quy định tại Nghị định số 07NĐ-CP về xây dựng và thực hiện QCDC trong doanh nghiệp nhà nước để thực hiện cho công ty cổ phần, CTTNHH. Theo quy định tại NĐ 87/CP thì việc triển khai thực hiện quy chế dân chủ và tổ chức Hội nghị người lao động trong CTCP, CTTNHH với hai chủ thể là người sử dụng lao động và Công đoàn doanh nghiệp ; trong đó chủ doanh nghiệp có trách nhiệm chủ trì. Ban chấp hành Công đoàn doanh nghiệp là người phối hợp để tổ chức thực hiên quy chế dân chủ.

 Hiện nay đa số CTCP, CTTNHH không có cổ phần, vốn góp của Nhà nước, quy mô vốn nhỏ, lao động ít nên việc thành lập tổ chức Công đoàn trong doanh nghiệp đó gặp không ít khó khăn. Theo báo cáo của các địa phương có khoảng 45% cTcP, CTTNHH đủ điều kiện thành lập công đoàn nhưng chưa thành lập được tổ chức Công đoàn vì vậy, việc xây dựng và tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong số doanh nghiệp này còn có nhiều khó khăn. Tính chung cả nước, sau 03 năm thực hiện NĐ 87/CP mới có 55% số CTCP, CTTNHH có công đoàn tổ chức được hội nghị người lao động, trong đó tỉnh, thành phố, ngành có số CTCP, CTINHH đã thành lập công đoàn tổ chức Hội nghị người lao động đạt tỷ lệ khá cao gồm: Quảng Ninh 80,8%, Quảng Bình 80,5%, Sơn la 74,7%, Tiền Giang 71,9%, Lào Cai70,4%, Hải Dương 68%, Tuyên Quang 67,8%, Hà Nội đạt 61%… các ngành Đường Sắt Việt Nam đạt 78,5%, Giao thông- Vận tải Việt Nam 68,8%

Về vấn đề thực hiện công khai; nhiều CTCP, CTTNHH thực hiện khá tốt việc công khai các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, đơn vị, nhất là những văn bản liên quan, trực tiếp đến lợi ích và đời sống hàng ngày của người lao động ở công ty. Nhiều công ty đã thực hiện khá đầy đủ 07 nội dung ngườì quản lý doanh nghiệp phải công khai cho người lao động biết; 04 nội dung người lao động được tham gia ý kiến; 04 nội đung người lao động quyết định và 07 nội dung người lao động được giám sát, kiểm tra Các Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Chủ tịch Công ty, Tổng Giám đốc, Giám đốc các CTCP, CTTNHH đã thực hiện tương đối tốt nội dung đổi mới công tác quản lý, điều hành, giải quyết những vấn đề bức xúc, nguyện vọng chính đáng của người lao động.

II. Những tồn tại hạn chế cần khắc phục.

  Công tác tổ chức học tập quán triệt Nghị định số 87CP và Thông tư liên tịch số 32 còn hạn chế, một số nơi còn thực hiện mang tính hình thức, chiếu lệ và đối phó, có nơi chỉ làm cho xong việc, vì vậy nhận thức và trách nhiệm về dân chủ và phát huy dân chủ trong đơn vị chưa thật đầy đủ.

 Không ít NSDLĐ cho việc xây dựng và thực hiện QCDC là việc của Công đoàn, nên không trực tiếp tham gia tập huấn cũng như triển khai thực hiện NĐ 87 Việc tham gia tập huấn thường chỉ có Chủ tịch Công đoàn và cán bộ phòng, ban của doanh nghiệp tham dự. Vì vậy, nhiều NSDLĐ không nhận thức đầy đủ tầm quan trọng và sự cần thiết xây dựng và thực hiện QCDC trong công ty, thấy việc thực hiện dân chủ chính là xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ tại doanh nghiệp, từ đó góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, cạnh tranh thắng lợi.

 Công tác chỉ đạo của các cấp ủy Đảng ở các địa phương, từ cấp tỉnh đến cấp huyện, và cấp doanh nghiệp chưa kiên quyết, chưa cụ thể. Những đơn vị trên địa bàn quản lý không xây dựng thực hiện QCDC cũng không được  kiểm tra nhắc nhở, không bị phê bình mà đôi khi vẫn được khen thưởng. Theo quy định hiện hành, ở tất cả các tỉnh, thành phố, các quận huyện đều có Ban Chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ. Tuy nhiên hoạt động của Ban Chỉ đạo còn hình thức, thiếu cụ thể, không sâu sát, và do không có sự phân công rõ ràng cụ thể, nên không ai chịu trách nhiệm về những tồn tại trong thực hiện QCDC trong CTCP, CTTNHH.

  Việc kiểm tra thực hiện của Ban chỉ đạo Quy chế dân chủ các cấp đối với loại hình doanh nghiệp này chưa được chú trọng, nhiều nội dung chế độ chính sách trực tiếp liên quan tới người lao động không được công khai như tiền lương, tiền thưởng, ăn ca, bảo hộ lao động, bao hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, chính vì vậy nên xảy ra một số cuộc đình công, ngừng việc tập thể.

 Trên thực tế do thời gian triển khai thực hiện Nghị định xuống tới cơ sở mới hơn 01 năm và đúng vào thời điểm nền kinh tế gặp nhiều khó khăn nên không ít doanh nghiệp chỉ lo cho việc sản xuất kinh doanh, chưa quan tâm, hoặc né tránh việc thực hiện, do đó, hiệu quả thực hiện quy chế dân chủ còn hạn chế. Những doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn thì hầu như không triển khai thực hiện Quy chế dân chủ theo quy định của Chính phủ.

 Việc tổ chức hội nghị người lao động còn khó khăn, nhiều CTCP, CTTNHH tổ chức hội nghị thông qua việc kết hợp với các hội nghị khác như Hội nghị tổng kết năm, đại hội cổ đông thường niên, nội dung hoạt động Hội nghị người lao động còn sơ sài nặng về hình thức. Thời gian tổ chức Hội nghị chưa tuân thủ theo đúng quy định hiện hành. Vì vậy có đơn vị tổ chưc hội nghị NLĐ vào tháng 6 thậm trí vào tháng 7 nên làm cho hội nghị không còn ý nghĩa về mặt tham gia vào kế hoạch sản xuất, kinh doanh, phát động thi đua, tổ chức khen thưởng hàng năm v.v...

 III. Một số bài học rút ra từ việc thực hiện Nghị định 87/CP .

 Thứ nhất, thực hiện Quy chế dân chủ ở CTCP, CTTNH đã giúp nâng cao nhận thức của NSDLĐ trong việc phát huy quyền dân chủ trực tiếp của người lao động, tạo điều kiện để người lao động được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định và giám sát những vấn đề có liên quan đến quyền, lợi ích và trách nhiệm của người lao động; đồng thời thông qua thực hiện dân chủ dân trực tiếp tại hội nghị người lao động để xây dựng quan hệ lao động hài hoà, ổn định, góp phần phòng ngừa và tranh chấp lao động; thực hiện dân chủ trong khuôn khổ pháp luật, xây dựng doanh nghiệp phát triển bền vững. Đồng thời với việc nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động thì nhận thức của người lao động trong việc thực hiện quyền dân chủ cũng như ý thức trách nhiệm góp phần xây dựng công ty phát triển cũng nâng lên, kỹ năng thực hành dân chủ cũng được trau dồi và hoàn thiện.

 Thứ hai, việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở CTCP, CTTNHH đã làm chuyển biến từ nhận thức về trách nhiệm đến phương pháp làm việc của cấp uỷ Đảng (ở những nơi có tổ chức Đảng), Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Tồng Giám đốc, Giám đốc các CTCP, CTTNHH, góp phần tạo sự đồng thuận trong mỗi đơn vị, tăng cường đoàn kết nội bộ, ý thức trách nhiệm trong đấu tranh với những hành vi thiếu dân chủ,  quan liêu, tiêu cưc, tham nhũng trong nội bộ.

 Thống kê báo cáo của 32 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sau ba năm thực hiện Nghị định đã có 61% CTCP, CTTNHH đã xây dựng được quy chế làm việc của Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Tổng Giám đốc, Giám đốc các CTCP, CTTNHH, 80% xây dựng được Quy chế phối hợp giữa cấp uỷ với chuyên môn. Vì vậy, đã phát huy được sức mạnh tổng hợp trong từng đơn vị.

 Thứ ba, các cấp công đoàn đã thể hiện được trách nhiệm cao và có đóng góp quan trọng trong việc thực hiện quy chế dân chủ theo NĐ 87/CP. Thông qua việc xây dựng và thực hiện QCDC, Công đoàn đã có đóng góp tích cực vào xây dựng được mối quan hệ lao động hài hoà, ổn định và tiến bộ tại doanh nghiệp ; tạo nên sự đồng thuận cao giữa người sử dụng lao động và người lao động. Động viên được người lao động thi đua lao động sản xuất, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

 Bốn là, thực hiện tốt quy chế dân chủ đã góp phần tăng cường trách nhiệm của người lao động trong công ty trong việc kiểm tra, giám sát đối với công tác quản lý, điều hành của lãnh đạo công ty đồng thời cũng xác định rõ hơn trách nhiệm của người quản lý, điều hành và người lao động trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình.

 IV. Một số giải pháp tiếp tục thúc đẩy thực hiện NĐ 87/CP

 Để thực hiện tốt Nghị định 87/CP của Chính phủ về xây dựng và thực hiện QCDC trong công ty cổ phần, công ty TNHH, trong thời gian tới cần triển khai thực hiện tốt một số việc sau :

Một là, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyên, nâng cao nhận thức của cả NLĐ và người SDLĐ về dân chủ và quy chế thực hiện dân chủ trong CTCP, CTTNHH, tổ chức quán triệt sâu rộng nội dung Nghị định số 87/2007NĐ-CP của Chính phủ, Thông tư liên tịch 32 để cán bộ, đảng viên, nhân viên và người lao động nắm vững quan điểm, nội dung, yêu cầu của việc xây dựng và thưc hiện QCDC từ đó tự giác, gương mẫu thực hiện và tuyên truyền vận động mọi nguời thực hiện.

 Hai là, tăng cường sự lãnh đạo của của các cấp uỷ Đảng, công tác tổ chức thực hiện của người sử dụng lao động và sự chung tay của các tổ chức chính trị, xã hội trong doanh nghiệp. Đối với cấp uỷ Đảng, trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở CTCP, CTTNHH phải kịp thời đề ra các chủ trương, nghị quyết, chương trình, kế hoạch để thực hiện Quy chế dân chủ; thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện. Xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng thành viên Ban chỉ đạo thực hiện QCDC, hàng năm có đánh giá, phân loại thi đua, khen thưởng nội dung liên quan đến trách nhiệm của thành viên Ban chỉ đạo thực hiện QCDC. Xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở CTCP, CTTNHH phải gắn với cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng, cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh". Cần lồng ghép nội dung thực hiện quy chế dân chủ và nội dung thi đua phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong CTCP, CTTNHH.

 Ba là, tiếp tục củng cố, kiện toàn, nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của Ban chỉ đạo các cấp về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ trong các CTCP, CTTNHH rà soát, bổ sung quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ phù hợp với điều kiện của từng đơn vị; Định kỳ sơ kết, tổng kết, bổ sung chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp phù hợp với tình hình thực tế, nâng cao chất lương, hiệu quả việc thực hiên Quy chế thực hiện dân chủ ở từng đơn vị

 Bốn là, phát huy hơn nữa vai trò của Công đoàn các cấp, nhất là vai trò của công đoàn cơ sở trong tuyên truyền vận động và giám sát, kiểm tra việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở mỗi đơn vị. Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền sao cho phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh của từng đơn vị. Cần nghiên cứu, xây dựng bộ tài liệu chuẩn, tài liệu mẫu để tuyên truyền đến từng đối tượng là NLĐ, NSDLĐ cho phù hợp. Lựa chọn các điển hình trong công tác tuyên truyền, cũng như trong xây dựng và thực hiện QCDC để nhân rộng. Nâng cao năng lực BCH công đoàn cơ sở để có đủ kỹ năng tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện QCDC, nhất là kỹ năng tổ chức hoạt động của Hội nghị người lao động. Nâng cao trách nhiệm của công đoàn cơ sở trong kiểm tra, giám sát công tác xây dựng và thực hiện QCDC. Hàng năm BCH công đoàn cần có báo cáo kiểm điểm, đánh giá trách nhiệm của mình trong việc xây dựng và thực hiện QCDC.

Tóm lại, để xây dựng và thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở CTCP, CTTNHH phải tạo được sự thống nhất, triển khai đồng bộ của tất cả các tổ chức trong từng đơn vị. Phải đặc biệt coi trọng vai trò lãnh đạo của các cấp uỷ; thể chế hoá, cụ thê hoá việc tổ chức thực hiện trên từng lĩnh vực của các cấp chính.